
Konunuzu daralttıktan sonra sıra, araştırmanızın neden gerekli olduğunu ve neyi cevaplamaya çalıştığını yazmaya gelir. Bu iki işlev farklı kavramlarla karşılanır: araştırma problemi ve araştırma sorusu.
Araştırma problemi ile araştırma sorusu arasındaki fark
Araştırma problemi, alandaki bir eksikliği, çelişkiyi veya uygulamada yaşanan bir sorunu tanımlar; “neden bu çalışma?” sorusuna cevap verir. Araştırma sorusu ise bu problemi, veriyle cevaplanabilecek somut bir soruya dönüştürür; “bu çalışma neyi bulmaya çalışıyor?” sorusuna cevap verir.
Problem cümlesi nasıl kurulur?
Etkili bir problem paragrafı genellikle dört adımı izler:
- Bağlam: Konunun neden önemli olduğu (kaynakla desteklenir).
- Bilinenler: Literatürün bu konuda ortaya koyduğu bulgular.
- Boşluk: Henüz bilinmeyen, çelişkili veya belirli bir grupta çalışılmamış olan nokta.
- Sonuç: Bu boşluğun kapatılmamasının bilimsel veya pratik bedeli.
Boşluğu nasıl tespit edeceğinizi literatürde araştırma boşluğu belirleme yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
İyi bir araştırma sorusunun ölçütleri
- Açık: Kavramlar tanımlı, belirsiz ifadeler yok.
- Odaklı: Tek bir ana soru etrafında toplanır.
- Cevaplanabilir: Toplanabilecek veriyle cevap verilebilir.
- Yöntemle uyumlu: Soru türü, araştırma desenini doğrudan işaret eder.
Örnek: Problemden soruya
Problem: Uzaktan çalışmanın çalışan bağlılığı üzerindeki etkisine ilişkin bulgular çelişkilidir ve Türkiye’deki bankacılık sektöründe bu ilişkiyi inceleyen çalışma sınırlıdır.
Ana soru: Bankacılık sektöründe çalışanların uzaktan çalışma süresi ile örgütsel bağlılıkları arasında bir ilişki var mıdır?
Alt problemler: Örgütsel bağlılık düzeyleri cinsiyete, kıdeme ve çalışma modeline göre farklılaşmakta mıdır? Uzaktan çalışma süresi, örgütsel bağlılığı anlamlı biçimde yordamakta mıdır?
Görüldüğü gibi alt problemler, daha sonra hangi istatistiksel testlerin kullanılacağını da belirler. Bu bağlantıyı tezde istatistiksel test seçimi yazımızda inceleyebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Cevabı “evet/hayır” ile verilen ama veri gerektirmeyen sorular yazmak,
- Bir soruda birden fazla değişken ilişkisini birleştirmek,
- Problem paragrafını kaynaksız, kişisel gözlemlere dayandırmak,
- Başlık, amaç ve araştırma sorusunu birbirinden farklı ifadelerle yazmak.
Sık sorulan sorular
Bir tezde kaç araştırma sorusu olmalı?
Genellikle bir ana araştırma sorusu ve onu destekleyen iki ila beş alt problem yeterlidir. Soru sayısı arttıkça odak ve analiz yükü dağılır.
Hipotez ile araştırma sorusu aynı şey mi?
Hayır. Araştırma sorusu cevabı aranan soruyu, hipotez ise bu soruya ilişkin sınanabilir bir öngörüyü ifade eder. Hipotezler çoğunlukla nicel araştırmalarda kullanılır.
Araştırma sorusu tezin hangi bölümünde yer alır?
Araştırma sorusu ve alt problemler genellikle giriş bölümünde, problem durumu ve amaç başlıklarının hemen ardından yer alır.