
“Bu konuda çalışma yoktur” cümlesi, jürilerin en çok sorguladığı ifadelerden biridir. Çünkü genellikle doğru değildir; konu çalışılmıştır ama belirli bir açıdan eksik kalmıştır. Araştırma boşluğu, işte bu eksik kalan açıyı tanımlar ve tezinizin varlık gerekçesini oluşturur.
Araştırma boşluğu türleri
- Bağlamsal boşluk: Konu farklı ülkelerde veya sektörlerde çalışılmış, sizin bağlamınızda çalışılmamıştır.
- Örneklem boşluğu: Belirli bir grup (ör. engelli öğrenciler, kırsal kesim çalışanları) araştırmalarda temsil edilmemiştir.
- Yöntemsel boşluk: Konu hep aynı yöntemle (ör. yalnızca kesitsel anketlerle) çalışılmıştır.
- Kuramsal boşluk: İlişkiyi açıklayan mekanizma veya aracı/düzenleyici değişkenler incelenmemiştir.
- Çelişkili bulgu boşluğu: Çalışmalar birbirine zıt sonuçlar bildirmektedir ve bu farkın nedeni bilinmemektedir.
- Güncellik boşluğu: Konu, önemli bir değişimden (yeni mevzuat, teknoloji, pandemi) önce çalışılmıştır.
Boşluğu bulmanın pratik yolları
1. Sınırlılık ve öneri bölümlerini okuyun
Makalelerin “sınırlılıklar” ve “gelecek araştırmalar için öneriler” kısımları, yazarların kendi gördüğü boşlukları açıkça listeler. Birden fazla çalışmada tekrarlanan bir öneri, güçlü bir boşluk adayıdır.
2. Literatür matrisinizi sorgulayın
Literatür matrisinizde yöntem, örneklem ve bağlam sütunlarına bakın. Tüm çalışmalar aynı yöntemi mi kullanmış? Hiç çalışılmamış bir grup var mı? Bulgular hangi koşullarda farklılaşıyor?
3. Güncel derleme makalelerini inceleyin
Sistematik derleme ve meta-analizler, alanın genel durumunu özetler ve çoğunlukla eksik alanları açıkça belirtir.
4. Türkiye’deki tezleri tarayın
Uluslararası literatürde çalışılmış bir konunun Türkiye bağlamında ne ölçüde incelendiğini YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde kontrol edin.
Boşluğu tezde nasıl ifade etmeli?
Boşluk iddiası mutlaka kaynaklarla desteklenmelidir. Zayıf ve güçlü bir ifadeyi karşılaştıralım:
Zayıf: Bu konuda Türkiye’de hiç çalışma yapılmamıştır.
Güçlü: Uzaktan çalışma ile örgütsel bağlılık ilişkisini inceleyen çalışmalar ağırlıklı olarak bilişim sektöründe yürütülmüş (Yazar A, 2021; Yazar D, 2022) ve kamu sektöründe farklı sonuçlar elde edilmiştir (Yazar C, 2023). Bu farklılığı açıklayabilecek yönetici desteğinin rolü ise bankacılık sektöründe incelenmemiştir.
Güçlü ifade; neyin bilindiğini, neyin bilinmediğini ve araştırmanın bu boşluğa nasıl yanıt vereceğini gösterir. Bu paragraf, araştırma probleminizin çekirdeğini oluşturur.
Sık sorulan sorular
Literatürde hiç boşluk bulamazsam ne yapmalıyım?
Konuyu farklı bir grup, bağlam, yöntem veya aracı değişkenle yeniden düşünün. Çoğu zaman sorun boşluğun olmaması değil, konunun fazla geniş tanımlanmasıdır.
Araştırma boşluğu tezin hangi bölümünde yazılır?
Boşluk genellikle giriş bölümündeki problem durumunda ifade edilir ve literatür bölümünün sonunda ayrıntılı olarak gerekçelendirilir.
Araştırma boşluğu ile araştırmanın önemi aynı şey mi?
Hayır, birbirleriyle ilişkilidir. Boşluk neyin bilinmediğini, önem ise bu boşluğu doldurmanın alana ve uygulamaya ne kazandıracağını anlatır.