
Yöntem seçimi bir tercih değil, araştırma sorusunun doğal sonucudur. “Nitel çalışmak daha kolay” veya “istatistik bilmediğim için nicel çalışmayacağım” gibi gerekçeler, jüri karşısında savunulabilir değildir. Bu yazıda üç yaklaşımın ne zaman uygun olduğunu karşılaştırıyoruz.
Nicel araştırma ne zaman uygundur?
Bir olgunun düzeyini ölçmek, gruplar arasındaki farkları sınamak, değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek veya bulguları daha büyük bir evrene genellemek istiyorsanız nicel yöntem uygundur. Soru kalıpları genellikle şöyledir: “Ne düzeydedir?”, “Farklılaşmakta mıdır?”, “İlişki var mıdır?”, “Yordamakta mıdır?”
Yaygın desenler: Tarama (betimsel, ilişkisel), deneysel ve yarı deneysel desenler, nedensel karşılaştırma.
Nitel araştırma ne zaman uygundur?
Bir deneyimi, süreci veya anlamı katılımcıların bakış açısından derinlemesine anlamak istiyorsanız nitel yöntem uygundur. Soru kalıpları: “Nasıl deneyimlemektedir?”, “Hangi anlamları yüklemektedir?”, “Süreç nasıl işlemektedir?”
Yaygın desenler: Olgubilim (fenomenoloji), durum çalışması, gömülü kuram, etnografi, anlatı araştırması.
Karma yöntem ne zaman uygundur?
Tek bir veri türü araştırma sorusunu tam olarak cevaplamaya yetmiyorsa karma yöntem tercih edilir. Örneğin anketle bir ilişkiyi ortaya koyup görüşmelerle bu ilişkinin nedenini açıklamak (açıklayıcı sıralı desen) ya da önce görüşmelerle bir ölçek geliştirip sonra bunu geniş bir örneklemde uygulamak (keşfedici sıralı desen) gibi.
Karşılaştırma tablosu
| Nicel | Nitel | Karma | |
|---|---|---|---|
| Amaç | Ölçmek, sınamak, genellemek | Anlamak, keşfetmek | Hem ölçmek hem anlamak |
| Veri | Sayısal (ölçek, test, anket) | Sözel/görsel (görüşme, gözlem, doküman) | Her ikisi |
| Katılımcı | Genellikle geniş örneklem | Amaçlı seçilmiş küçük grup | Aşamaya göre değişir |
| Analiz | İstatistiksel | Kodlama ve tema | Bütünleştirme gerekir |
Karar vermek için üç soru
- Araştırma sorum “ne kadar / ilişkili mi” mi, yoksa “nasıl / neden” mi soruyor?
- Bulgularımı genellemem mi, yoksa derinleştirmem mi gerekiyor?
- Gereken veriye ve katılımcıya erişimim var mı?
Yöntemi seçtikten sonraki adım, kimden veri toplayacağınızı belirlemektir. Bunun için evren, örneklem ve çalışma grubu yazımıza geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Nitel tez yazmak nicel tezden daha mı kolaydır?
Hayır. Nitel çalışmalarda istatistik olmasa da kodlama, yorumlama ve inandırıcılık süreçleri ciddi emek ve zaman gerektirir. Yöntemi kolaylığa göre değil, araştırma sorusuna göre seçmelisiniz.
Yarı yapılandırılmış görüşme ile anketi aynı tezde kullanmak karma yöntem midir?
İki veri türünün sistematik biçimde bütünleştirildiği ve bunun bir karma desenle gerekçelendirildiği durumda karma yöntemdir. Yalnızca destekleyici birkaç görüşme eklemek tek başına karma yöntem sayılmaz.
Yöntem seçimini tez önerisinden sonra değiştirebilir miyim?
Değişiklik mümkündür ancak danışman onayı ve çoğu zaman enstitüye bildirim gerektirir. Etik kurul onayı alındıysa yeni başvuru gerekebilir.